Proeftuin aardgasvrije wijken meets innovatie

banner webinardrieluik Proeftuin aardgasvrije wijken meets innovatie

In november en december 2020 organiseerde Uptempo! i.s.m. het Programma Aardgasvrije Wijken (VNG Kennis- en Leerprogramma en BZK-PAW team) en het Expertise Centrum Warmte (ECW) een webinardrieluik over warmtenetten op buurt- en blokniveau. Hierin komt aan bod waar en hoe (kleinschalige) warmtenetten kansrijk zijn voor een blok of buurt, wat de mogelijkheden zijn en welke innovaties daarvoor nodig zijn. Daarnaast staan inspirerende casussen van proeftuinen aardgasvrije wijken centraal.

Deze webinarreeks is bedoeld voor gemeenten die bijvoorbeeld werken aan de Transitievisie Warmte of (ook) aan de realisatie van een aardgasvrije wijk of buurt, en hun lokale (potentiële) samenwerkingspartners. Wij hopen hen hiermee handvatten te bieden om concrete stappen in de warmtetransitie te zetten.

30 november: webinar ‘innovatielandschap kleinschalige warmtenetten’

De ontwikkelingen rondom warmtenetten gaan razendsnel. Er wordt snel en veel geleerd en geïnnoveerd. Er zijn echter nog weinig gebaande paden of standaard modellen. Experts zijn nodig voor het ontwerp in verband met de complexiteit. Veelal is voor de financiële haalbaarheid subsidie nodig. Governance modellen zijn in vele varianten ook in ontwikkeling. Robert Jan van Egmond nam met ons door wat kansrijke innovaties zijn voor kleinschalige warmtenetten, bijvoorbeeld:

  • DeZONNET, lage temperatuur warmtenet gevoed door PVT-panelen
  • Uit Eigen Bodem, zeer lage temperatuur warmtenet met aardwarmtelussen in combinatie individuele (HT) warmtepompen
  • Buurt Energie Systeem, midden temperatuur warmtenet met collectieve warmtepomp
  • Hocosto, Combinatie van een warmtebuffer (3600 m3, HoCoSto) met zonnecollectoren en een warmtepomp
  • Mini-warmpompnet Itho Daalderop, Eén diepe bodembron (300m) per vijf woningen met individuele warmtepompen
  • ESCOM, PVT op het dak, collectieve opslag van overtollige warmte in de zomer. Zowel de investeringen in huis als in het collectief worden maandelijks betaald (door woningeigenaren en huurders)
  • Servex/Feenstra, hoge temperatuur warmtepomp voor hoogbouw

NB: deze lijst is niet uitputtend. We kennen ook Mijnwater en Geohita en zo zijn er meer. Kijk hiervoor op www.uptempo.nu.

Verder vertelde Robert Jan dat de ontwikkelingen in sneltreinvaart gaan en wat de focus is van de innovatieve ontwikkelingen, zoals:

  • Tendens naar lagere temperaturen in combinatie met afleverset/booster warmtepomp
    • Minder transportverlies, aangepaste woning heeft geen HT nodig
    • Ontwikkelen van “laagwaardige” lokale bronnen inclusief zonthermie
  • Doorontwikkelen van opslagtechnieken​
    • ATES, TCM, Basalt, etc.
  • Balanceren Net (interactie tussen warmte- en elektriciteitsnet)​
  • Slimmer/sneller ontwerpen warmtenetten​ (tools)
  • Regelstrategieën​
  • Ontwikkelen van wijkaanpak, financiële en governance modellen

Het webinar van 30 november in z'n geheel nog eens rustig terugkijken? Dat kan:

De powerpointpresentatie bekijkt u hier.

Bekijk hier de antwoorden op de belangrijkste vragen van deze webinar.

7 december (14:30 -16:00 uur): webinar ‘Praktijkvoorbeeld Proeftuin Nagele’

Tijdens dit tweede deel van het webinardrieluik stond de proeftuin aardgasvrije wijken in Nagele centraal. Daarnaast waren de gemeenten Utrecht en Vlieland te gast. Enkele highlights van wat er besproken werd:

  • Hoe kom je tot samenwerking met innovatieve aanbieders? Het bewonerscollectief Energiek Nagele organiseerde een prijsvraag met bewoners en professionals in de jury. De gemeente Utrecht zit op dit moment middenin de Expeditie Warmte waarbij ze een oproep deden aan particulieren (in groepsverband) en aanbieders.  Er worden nu voor vijf buurten plannen uitgewerkt.
  • Hoe kom je tot een businesscase? Er bestaat geen standaard businesscase en werken met aannames is onvermijdbaar. Daarnaast zijn uitgangspunten belangrijk bijvoorbeeld niet-meer-dan-anders en de verhouding tussen vaste lasten en gebruikskosten.
  • Waar kan de technische oplossing van proeftuinen Nagele en Vlieland het beste toegepast worden? Het Hocosto-systeem met zonnecollectoren en seizoensopslag kan de aangesloten woningen het jaar rond van warmte voorzien. Er is ruimte nodig, zoals een hofje, parkeerplaats of een sportveld om de seizoensopslag in de ondergrond te plaatsen. De ruimte erboven blijft bruikbaar. Ten tweede is er plek nodig voor zonnecollectoren: daken van woningen (Nagele) of een groot dak (Vlieland).

Heeft u het webinar van 7 december gemist? Kijk deze hier terug:

Bekijk hier de presentatie van 7 december.

Bekijk hier de antwoorden op de belangrijkste vragen van deze webinar.

14 december (14:30 -16:00 uur): webinar ‘Praktijkvoorbeeld Proeftuin Katwijk Hoornes’

Tijdens dit derde deel van het webinardrieluik stond de proeftuin aardgasvrije wijken in Katwijk centraal. Enkele highlights van wat er besproken werd:

  • Hoe zorg je dat je een toekomstbestendig warmtenet krijgt? Denk goed na over alle mogelijke toekomstscenarios, zoals aansluiting op een regionaal warmtenet en het toevoegen van nieuwe bronnen. Integraal gebiedsgericht werken is hierbij goede ingang. Maak vervolgens een gefaseerde planning voor het aansluiten van blokken woningen en gebouwen. Hierdoor blijft het project behapbaar en kan er tussentijds, waar nodig bijgestuurd worden. Let goed op het ruimtebeslag, hoe meer technische installaties er nodig zijn hoe meer ruimte er in de wijk nodig is. Het is tot slot slim om een doorstempelbare aanpak te ontwikkelen voor opschaling naar andere wijken.
  • Hoe neem je de gemeenteraad mee bij het nemen van een investeringsbesluit voor de aanleg van een warmtenet? Aangezien de materie best complex is verdient het aanbeveling dit in meerdere stappen te doen. Zo heeft Katwijk eerst de governance met de raad besproken en daarna de businesscase en het technische ontwerp. De raad was enorm betrokken en heeft heel veel vragen gesteld. Dit is belangrijk omdat Katwijk koploper is en het goed is om alle risico’s en oplossingen vooraf goed met elkaar door te nemen.
  • Wat heb je als gemeente nodig om dit goed te kunnen doen? Expertise en continuïteit in het betrokken team. Koop het in als het onvoldoende aanwezig is.

Wilt u na dit webinar drieluik nog meer lezen over dit onderwerp? Dan verwijzen we u naar de volgende bronnen:

Kijk hier het webinar van 14 december terug:

Bekijk hier de presentatie van 14 december: deel 1 en deel 2

Bekijk hier de antwoorden op de belangrijkste vragen van deze webinar.

Achtergrond

Kansen voor warmtenet op buurt- en blokniveau 
In Nederland wordt door gemeenten in de proeftuinen aardgasvrije wijken hard gewerkt aan warmtevoorziening zonder aardgas. Dat doen zij in nauwe samenwerking met lokale partijen en innovatieve ondernemers. Er zijn meerdere technische oplossingen mogelijk, ieder met zijn specifieke mogelijkheden en uitdagingen. In verschillende proeftuinen is gebleken dat een groot warmtenet in één keer aanleggen organisatorisch, technisch en financieel lastig is. Een meer modulaire opbouw en beginnen met kleinere warmtenetten op buurt of blokniveau kan dan een goed alternatief zijn. Er zijn veel technische innovaties beschikbaar en in ontwikkeling waarmee deze oplossing goed gerealiseerd kan worden.

Organisatie 
Deze webinarreekswordt georganiseerd door het programma Uptempo! (onderdeel van TKI Urban Energy) dat tot doel heeft om innovaties op energiegebied sneller te koppelen aan marktinitiatieven. De organisatie vindt plaats in nauwe samenwerking met het Programma Aardgasvrije Wijken (VNG Kennis- en Leerprogramma en BZK-PAW team) en het Expertise Centrum Warmte (ECW).