Samenwerking met NWO: URSES+ programma

In het URSES+ programma konden onderzoekers met lopende projecten in het URSES-programma (Uncertainty Reduction in Smart Energy Systems) een aanvraag indienen voor een URSES+ project, waarmee ze hun onderzoek naar slimme en duurzame energiesystemen verder kunnen ontwikkelen met als doel praktische toepassing. Er zijn acht projecten gehonoreerd die zijn gefinancierd door het TKI Urban Energy en het Amsterdam Institute for Advanced Metropolitan Solutions (AMS Institute). De projecten dienen hebben bijgedragen aan de toepassing, integratie en valorisatie van ontwikkelde kennis en oplossingen van het URSES-programma binnen de grootstedelijke context van de Metropoolregio Amsterdam.

Vermindering van onzekerheid

Het eerste gedeelte van het URSES programma begon in 2013 en liep tot 2018. Het doel van dit programma was bij te dragen aan de vermindering van de onzekerheid voor actoren in de energieketen door de ontwikkeling van kennis en instrumenten die nodig zijn voor Smart Energy Systems (SES). Het was ook bedoeld om inzicht te geven in de oorzaken, aard en gevolgen van deze onzekerheden vanuit een sociaal- en gedragswetenschappelijk perspectief. Dit onderzoeksprogramma onderscheidde zich van andere programma's en projecten door zijn multidisciplinaire aanpak, waarin de verbinding wordt gezocht tussen meerdere disciplines zoals informatica, (controle)technologie, sociale en gedragswetenschappen, wiskunde, elektrotechniek en economie. De gezamenlijke expertise van deze disciplines is nodig om (delen van) smart grid-systemen te laten werken.

Begin 2014 zijn elf onderzoeksprojecten toegekend. Voor deze call was een budget van 6,5 miljoen euro beschikbaar, waarvan 2 miljoen is bijgedragen door Shell. De NWO-afdelingen Maatschappij- en Gedragswetenschappen, Exacte Wetenschappen en Technologiestichting STW zorgen voor het resterende deel van het budget. Uitgangspunt was dat het onderzoek moest leiden tot praktische toepassingen. URSES is onderdeel van de bijdrage van NWO aan de Topsector Energie en van het NWO-thema Duurzame Energie. Het programma is volledig in overeenstemming en in lijn met TKI Urban Energy.

Vervolgstap: gericht op praktische toepassing

De voorzitter van de URSES programmacommissie, Professor Han La Poutre, geeft in een interview (rechts) uitleg over de focus van het URSES+ programma. Met het oog op de implementatie van innovaties, wordt de stap gemaakt om van het fundamenteel onderzoek uit het URSES-programma een vervolgstap te maken gericht op de praktische toepassing. Dit is het best concreet te maken in een bepaalde setting, bijvoorbeeld in een specifieke regio zoals Amsterdam. Vanuit deze gedachte is de  samenwerking met TKI Urban Energy, NWO en het AMS institute tot stand gekomen.

De onderzoeksresultaten binnen het URSES+ programma liggen dichter bij de praktijk en zijn dus snel toepasbaar. Daarom werd ook gekozen voor een looptijd van maximaal 2 jaar, wat relatief kort is ten opzichte van andere onderzoeksprogramma's. Daarnaast had elk project bedrijven en organisaties die dicht bij het onderzoek betrokken zijn en zo snel op de hoogte zijn van de resultaten. De samenwerking is intensief, er is veel contact tussen de bedrijven en de onderzoekers.

Amsterdam biedt 'beweging en ruimte'

Innovatie is voor Amsterdam erg belangrijk, want zonder innovatie geen voorspoedige verandering in de toekomst. De deelname en bijdrage van AMS institute maakt het voor de onderzoekers mogelijk om hun URSES-projecten te vertalen naar praktische toepassingen in de metropoolregio Amsterdam als daar behoefte aan en draagvlak voor is. Daarnaast worden op deze manier toponderzoekers en het bedrijfsleven vanuit heel Nederland aan AMS en aan de metropoolregio Amsterdam verbonden. Volgens Sacha Stolp heeft Amsterdam veel aan de samenwerking met het URSES+ programma. Door middel van de onderzoeken kunnen de juiste vraagstukken bloot komen te liggen waar de markt de antwoorden op kan leveren. Bekijk het interview met Sacha Stolp (rechts) over de rol van Amsterdam binnen het URSES+ programma.

Elf onderzoeksprojecten binnen URSES+

In totaal zijn er elf onderzoeksprojecten afgerond binnen het URSES+ programma. Hieronder worden ze kort per project beschreven: 

  • SMARTEST:  is het vervolg onderzoek van SMARTER geweest en deed onderzoek naar het stabiliserend effect van duurzame consumenten op het energiesysteem. In het interview met Ellen van der Werff (rechts) wordt aanvullende uitleg gegeven over het SMARTEST onderzoek. Dit project is uitgevoerd door Universiteit Groningen, Universiteit Utrecht, Alliander, Stedin en Delta. 
  • ENBARK+: hier is capaciteitsproblematiek en de mogelijke oplossingen in nieuwe prijsmechanismen van elektriciteit onderzocht. Betrokken partijen waren Universiteit Groningen, TU Delft, DNV-GL en TenneT. 
  • ATES-SG+: drie musea rondom het Museumpark zijn gebruik als testlocaties voor slimme ondergronds warmtewateropslagsystemen. Partners in dit project waren TU Delft, Waternet, Tauw, Priva, KWR, DWA en de Provincie Noord-Holland.
  • DISPATCH 2: heeft de onderzoeksresultaten uit eerdere onderzoeken gebruikt in de Amsterdam ArenA om vraag en aanbod van elektriciteit beter op elkaar af te laten stemmen. TU Eindhoven, TU Twente, Universiteit Groningen, Essent, Eneco, Statkraft, Alliander, Enexis, Cofely, IBM, DNV GL, TenneT en de Johan Cruijff ArenA waren de partners in dit project. 
  • CaPP: heeft waterstofauto's getest op de locatie van het Shell Technology Centre Amsterdam (STCA). De betrokken partijen waren TU Delft, GasTerra, Eneco, Stedin, BAM, Q-Park, HyTruck, The Green Village en Shell. 
  • SmaRds: heeft voorbereidend werk op het gebied van beleid en wetgeving gedaan voor de transitie naar een Smart Grid. Partners in dit project waren TU Twente, Universiteit Groningen, Noordelijk Lokaal Duurzaam Energie, Regio Achterhoek, Regio Twente, Stichting SETS, Energiek Vasse en Lochem Energie. 
  • STASCADE: de balans tussen vraag en aanbod op de lokale energie markt werd in dit onderzoek onderzocht. STASCADE had de focus op het ontwerpen van een dynamische clustering en marktwerking om zo een stabiel en smart grid te generen. TU Delft, CWI, DNV Kema, Alliander en Thales werkten samen in dit project. 
  • TRAPESES: is meer ingegaan op de weg die moet worden bewandeld voor de transitie naar een Smart Energy System. De partners in dit project waren Erasmus Universiteit Rotterdam, TU Delft en Alliander. 
  • PMU: dit project heeft een intelligent systeem bedacht waardoor storingen op grote schaal niet meer voor zullen komen. Dit onderzoek werd uitgevoerd door TU Delft, TenneT en VSL.
  • Emerging Energy Practices in the Smart Grid: het gedrag van de eindgebruikers, de rol en relaties van de centrale spelers zijn in dit onderzoek geanalyseerd. Het project is uitgevoerd door Universiteit Wageningen, TU Eindhoven, Milieu Centraal, Enexis, Demand centre UK, Alliander en NeoSmart.
  • Gaming beyond the Copper Plate: de focus van dit onderzoek lag op de smart planning voor flexibele consumptie van elektriciteit. TU Eindhoven, Stedin, GPX, Bellamy BV, E-bridge, Croonwolters&dros en Alliander waren de betrokken partijen in dit programma. 

Over TKI Urban Energy

TKI Urban Energy is aanjager van energie-innovaties in de gebouwde omgeving en de infrastructuur. TKI Urban Energy vormt een netwerk van bedrijven, kennisinstellingen en (overheids)organisaties en faciliteert hen bij investeringen in en onderzoek naar energie-innovaties in woningen, gebouwen en woonwijken. TKI Urban Energy biedt deze partijen financiering, praktische begeleiding en een platform voor samenwerking en kennisuitwisseling. De focus ligt op thema’s uit het innovatieprogramma als zonnetechnologie, warmtepompen, smart grids en maatregelen die leiden tot vermindering van energieverbruik. Een snelle transitie naar een duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar energiesysteem in de gebouwde omgeving en de infrastructuur is de inzet.