Naar betere betaalbaarheid in aardgasvrije wijken: hoe gemeenten beter kunnen profiteren van recente innovaties

Nieuwsbericht |
TKI Urban Energy
|
Beslistool Uptempo

Veel innovatieve bedrijven spelen in op de verwachte vraag naar aardgasvrije woningen, die dankzij wijkaanpakken op grote schaal zullen worden uitgerold. In Utrecht kwamen op 6 november 2019 zo’n 26 mensen die voor gemeenten werken, kennismaken met 21 innoverende bedrijven. Na de deelsessies overheerste het gevoel dat als gemeenten en bedrijven elkaars taal beter leren spreken, opschaling van nieuwe technieken een stuk dichterbij komt.

Warmtenetten: nu ook op zeer lage temperatuur

Namens RVO wees Lex Bosselaar in zijn inleiding op recente innovaties in warmtenetten. “Een zeer-lagetemperatuur-warmtenet is tegenwoordig ook mogelijk. Dan heb je een warmtepomp nodig om de gewenste temperatuur te bereiken, maar kun je zonder meerkosten óók koelen.” Hij liet een scala aan innovaties langskomen, waaronder een aflevermethode langs de gevel van het huis (foto). Deze is beproefd in het project GreenWater.

In Culemborg wordt een proef opgezet met een buurtwarmtepomp voor ongeveer 100 woningen. Woningcorporatie Kleurrijk Wonen heeft zich laten inspireren door het Deense model, vertelde  Niek Habraken. ‘Draagvlak is essentieel en betaalbaarheid is daarvoor een eerste vereiste.’ Voor het concept is een vijver nodig ter grootte van een voetbalveld, waar de wamte aan onttrokken kan worden.

Eén bodembron voor warmte-koudeopslag per woning is onnodig duur en leidt tot interferentieproblemen, betoogde Itho Daalderop. Het bedrijf ontwikkelde een product met één bron per rijtje. Dit heeft een sterk kostenverlagend effect: een bron kost per woning dan nog maar € 2.500 (250 meter diepte). Kan dit seriematig worden aangepakt, dan dalen de kosten nog verder: € 800 per woning moet haalbaar zijn. Voordeel is dat het warmteafgiftesysteem hetzelfde kan blijven. 

Mijnwater, in eigendom van de provincie Limburg, verwarmt huizen met de koeling van bijvoorbeeld een supermarkt. “Wij kijken naar een bedrijf en hun energiesysteem,” vertelde Louis Hiddes. “We onttrekken warmte en koude bij datacenters, smederijen, koelingen van de Jumbo, en ga zo maar door.” In combinatie met het beperken van de warmtevraag wordt daar het binnenklimaat van woningen mee geoptimaliseerd. Volgens Mijnwater zijn er in Nederland 2 - 3,6 miljoen woningen te bedienen met dit systeem.

Ecovat is op zoek naar een locatie voor een pilot met zo’n 750 woningen. Het concept is een vat van 30 meter diep en 30 meter doorsnee, dat dient als bron goed voor verwarming van woningen. Er is een proof of concept gerealiseerd, maar het is nog nergens commercieel toegepast, onder andere vanwege obstakels in vergunningverlening.

All electric oplossingen voor hoogbouw: vergeet niet de leefbaarheid te verbeteren

Solarix levert gevelpanelen die de flat mooier maken. Ze zitten aan de onderkant van de prijsrange in de markt, maar ze doen meer: ze oogsten energie. ‘Feitelijk ben je dus vanaf dag 1 aan het verdienen, terwijl het eruit ziet of je de flat hebt opgeknapt,’ betoogde Reinier van den Bosch, van huis uit architect. Het concept biedt ook kansen voor het verlevendigen van de openbare ruimte met bijvoorbeeld LED-projectie.

ZigZag Solar monteert schuin geplaatste zonnepanelen tegen gevels van flats (foto). Door onder meer thermische isolatie hebben de panelen een hoge opbrengst; nieuw is dat ook warmte geoogst kan worden. Het concept werkt rendabel uit voor gevels van flats die op het oosten, zuiden en westen staan. ZigZag Solar heeft een softwaremodel waarmee iedereen de opbrengst versus de kosten kan uitrekenen.

Zowel Happy Balance als Energy Bridge brengen concepten voor VVE’s. Veel woningen in Nederland zijn een dreigende belemmering voor wijkaanpakken omdat ze in VVE’s zitten die te weinig hebben gespaard voor renovatie. Energy Bridge focust op een aanpak in stappen en ontzorging, Happy Balance combineert juist een nul op de meter aanpak met een facelift, die tot een aanmerkelijke waardevermeerdering leidt.

Tegnis heeft voor appartementen een decentrale unit ontwikkeld. Bart Vlaar noemde het ‘alle installatietechniek in één doosje’. Vraaggestuurde ventilatie met terugwinning, verwarming, koeling en zelfs een comfortknop die in uitzonderlijke situaties het element snel kan opwarmen naar 70 graden; allemaal op de plek waar nu de radiator staat. 

Solarus heeft geen warmtepomp nodig; een dak element oogst voldoende stroom en warmte. Het concept biedt overal waar dakoppervlak een schaars goed is, uitkomst.

Zelfs oudere rijwoningen voor minder dan € 25.000 van het gas af en (bijna) energieneutraal

Altijd binnen de energierekening, voor een bedrag dat altijd lager is dan € 25.000, zelfs voor slecht geïsoleerde woningen uit de jaren zestig en zeventig. Die belofte kan onder andere het consortium IVOS waarmaken. Als de bovenverdieping mag afkoelen, zakt het bedrag naar minder dan € 20.000 inclusief BTW. Subsidies zijn al van deze bedragen afgetrokken. Als bouwkundige delen onderhoud nodig hebben, zijn andere oplossingsrichtingen verstandiger, maar als betaalbaarheid de doorslag geeft is ‘aardgasvrij voor minder dan nu’ een interessante optie. Een geluidsarme wamtepomp zonder buitenunit op zolder (eenvoudig via de trap naar boven te brengen en door iedereen te installeren) voorkomt overlast in de buurt. Bij normaal gebruik is de woning energieneutraal, claimde Jeroen Wilting. Nadeel: isolatie aan de binnenzijde maakt de woonkamer wat kleiner.

Solevo slaat in de zomer warmte op in een vat dat in de achtertuin twintig meter de diepte ingaat. Het bedrijf is op zoek naar grootschalige pilots. In de winter wordt de warmte onttrokken aan het vat en door een warmtepomp op de juiste temperatuur gebracht. Zelfs een label B woning is met dit systeem CO2-neutraal en nul op de meter. De kosten bedragen € 26.000 per woning; waar opschaling tot lagere prijzen leidt. Ook een gezamenlijke opslag van buren op de erfgrens kan kostenverlagend werken. 

Klimaatmissie Nederland haalt hoge conversies in een wijkaanpak in Amersfoort: een briefje door de bus is genoeg voor een respons van 12%. ‘Daarvan gaat eigenlijk 100% door met ingrijpende verduurzaming,’ vertelde René Pie. Het gaat daarbij om huizen uit de jaren negentig, waar de bouwschil ongemoeid kan blijven. Maar het consortium is ook klaar voor oudere wijken. Stapeling van marges en onnodig dubbel werk is in de ketenaanpak effectief gereduceerd in het marktmodel van Klimaatmissie Nederland.

RC panels heeft een interessant aanbod voor corporatiewoningen: nieuwe kozijnen en een geïsoleerde prefab gevel in één keer aanbrengen. Vanaf een serie van twintig woningen heeft het concept al een rendabele businesscase.

Beslistools en participatiemodellen: stop de verlamming, start de waardevermeerdering

De huidige keten voor ingrepen aan het huis voor de particulier schiet tekort om integrale en verstandige adviezen te geven op individuele basis. Digitale tools kunnen werken, maar zijn of kostbaar of weinig accuraat. Dit heeft een verlammend effect op de particulier en dat belemmert een wijkgerichte aanpak. Huurders en eigenaren wonen door elkaar heen en de beeldkwaliteit in de wijk moet worden bewaakt.

Omons presenteerde een bottom-up tool die gebaseerd is op data van Backhoom. Klaas Vegter van Stroomversnelling liet het Wijkkompas zien, die gemeenten houvast biedt over de fasering, nu ze de regierol hebben gekregen: welk gesprek moeten ze op welk moment voeren of entameren. Woningwaard focust op het verbindende effect dat collectief inkopen kan hebben en Adaptiva is een aanpak die waardecreatie zichtbaar maakt. Net als de stadsvernieuwing van vroeger kan de huidige opgave wel eens een enorme waardevermeerdering schragen, is de gedachte.    

Meer weten?

Hier vindt u de slides van de pitches door bedrijven en hier een factsheet van de bijeenkomst. De laatste slides bevatten een overzicht  van alle uitgenodigde bedrijven met links naar websites en openbare samenvattingen uit de Topsector Energie projectendatabase.