‘Energietransitie vereist nieuwe expertise overheid’

Nieuwsbericht |
Digitalisering
Human Capital Agenda
Internationale export en kennisagenda
Maatschappelijk verantwoord innoveren energie
TKI Biobased Economy
TKI Wind op Zee
TKI Urban Energy
TKI Nieuw Gas
TKI Energie en Industrie
Systeemintegratie
|
Geert Teisman

De Rijksoverheid moet de energietransitie regionaal ondersteunen. Met die boodschap kwam Geert Teisman naar de Werkconferentie Topsector Energie. In zijn keynote legde de hoogleraar bestuurskunde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam uit hoe de overheid regionale facilitering vorm kan geven. ‘Ik mis vaak de verbondenheid.’

‘Om de energietransitie mogelijk te maken, moet de overheid een nieuwe aanpak hanteren in de regio’, stelt Teisman. ‘Het creëren van tussenruimte is hierbij essentieel.’ Wat hij daarmee bedoelt? ‘De energietransitie vereist naast innovaties in producten en diensten ook andere vormen van innovatie. Deze ontstaan niet ín organisaties, maar in de interactie tússen organisaties, bestuurslagen en sectoren. De overheid heeft specifieke expertise nodig om aan die tussenruimte sturing te geven. om ervoor te zorgen dat deze interactie de energietransitie ondersteunt.’

Energietransitie aanjagen via multi-level governance

Een overheid die deze expertise beheerst en de energietransitie dus effectief aanjaagt, is als een laag die synchroon met andere lagen beweegt – zoals het bedrijfsleven en burgerinitiatieven. Hoe beter de overheid die synchrone beweging tot stand brengt, hoe groter de bestuurskracht, hoe sneller van laag naar laag gehandeld wordt; van beneden naar boven en van boven naar beneden. De ontwikkeling naar innovatieve oplossingen verloopt dan in een hoger tempo. “Multi-level governance” heet dit model in de bestuurskunde.’

Netwerken opbouwen

Bij de ‘tussenruimte-expertise’ van de overheid hoort een bestuurlijk model dat zich aanpast aan de specifieke eisen die transities stellen. ‘Het klassieke organisatiemodel van de overheid – met heldere taken en bevoegdheden, begrenzing en afbakening – volstaat niet’, zegt Teisman. ‘Deze generieke structuur werkt prima om bekende problemen op te lossen, maar niet om transities te realiseren. Daarvoor zijn veel problemen te onbekend en de verbeterpunten nog te onduidelijk.’

Wat de overheid dan wél moet doen? ‘Bouw vitale netwerken op. Zoek daarin de tussenruimte. Organiseer in die tussenruimte slimme ketens, waar partijen elkaar sterker maken en dingen organiseren die organisaties in hun eentje niet voor elkaar boksen. Over de grenzen van gemeenten heen, maar wel op een herkenbaar en behapbaar niveau: in regio’s. Hierbij is maatwerk vereist, want elke samenwerking is verschillend. Wat in Limburg werkt, werkt niet in Groningen.’

Cross-overs mogelijk maken

Werken aan transities moet niet alleen gemeentegrenzen overstijgen, maar ook sectoren, stelt Teisman. ‘De overheid kan de energietransitie versnellen door cross-overs tussen sectoren te faciliteren. Er zijn bijvoorbeeld veel projecten die het gebruik van wind-, water- en zonne-energie stimuleren. Sommige zijn van overheden, andere van bedrijven, weer andere van kennisinstellingen of burgerinitiatieven.

Een goede zaak, maar ik mis vaak de verbondenheid. Terwijl juist verbondenheid leidt tot doorbraken waarbij de inzet van bedrijven, overheid, kennisinstellingen en burgers meer dan de som der delen is.’ Het is volgens Teisman aan het Rijk om iedereen tot deze krachtenbundeling uit te nodigen. ‘Het moet dan wél inspelen op ideeën die het zelf niet bedenkt. En ónderdeel van de regionale tussenruimte zijn, in plaats van erbuiten te staan.’

Modellen combineren

‘Het klassieke bestuursmodel blijft relevant’, benadrukt Teisman. ‘Dat model is zeker geschikt om bekende zaken te organiseren en overzicht te houden. Maar combineer deze aanpak met de aanpak van vitale netwerken, slimme ketens en vruchtbare tussenruimte. In die combinatie ligt de kracht die de energietransitie vereist. In de tussenruimte van netwerken kunnen ketens belangrijke ontdekkingen doen; van het soort dat de energietransitie tot een goed eind kan brengen.’

Bekijk de werksessies!

Bezoekers konden deelnemen aan 13 werksessies over prikkelende onderwerpen. Benieuwd waar de sessies over gingen?