Energie en digitalisering steeds nauwer met elkaar verbonden

Nieuwsbericht |
Digitalisering
|
.

Wat zijn de kansen van digitale innovaties voor de energiesector? Dat was de centrale vraag tijdens het netwerkevent Digitalisering van de Topsector Energie op 22 september 2022.

De succesvolle bijeenkomst in het Utrechtse Muntgebouw trok ongeveer 75 deelnemers uit de energiesector, IT-sector, onderwijs, onderzoek en overheid. Aan ronde tafels gingen zij met elkaar in gesprek over drie thema’s: een referentiearchitectuur voor ons energiesysteem, cybersecurity en data governance.

‘Geen energie zonder digitalisering’

Harold Veldkamp, programmadirecteur Digitalisering van de Topsector Energie, trapte de bijeenkomst af in de gangen van het ruim 100 jaar oude Muntgebouw. Hij vertelde dat de genoemde thema’s met prioriteit op de Digitaliseringsagenda van de Topsector Energie staan. Veldkamp: “Energie en digitalisering raken steeds nauwer verbonden. Sterker nog, in de toekomst is geen sprake meer van energie zónder digitalisering.” Het groeiende aantal vormen van (duurzame) energieopwekking leidt volgens de programmadirecteur tot problemen op het bestaande energienet. “Digitalisering kan helpen om inpassingsproblemen op te vangen én om het aanbod goed af te stemmen op de vraag”, aldus Veldkamp.

Veelkoppig monster

Het ontwerpen van een referentiearchitectuur voor ons energiesysteem is een belangrijke stap die de Nederlandse energiesector kan nemen, stelde hij. Veldkamp: “Vorig jaar hebben wij het ontwikkelen van een referentiearchitectuur geprogrammeerd. En dit jaar heeft adviesbureau Baringa voor ons in kaart gebracht wat er op dit gebied al gedaan is in Nederland, Europa en wereldwijd. Dankzij deze verkenning naar een referentiearchitectuur voor de Nederlandse energie-infrastructuur hebben we nu een soort baseline: waar willen we naartoe met de Nederlandse energie-infrastructuur en kan dat? Welke ingrediënten zijn daarvoor al beschikbaar en hoe kunnen we ze een plek geven in een nieuwe infrastructuur?”

Ook op het gebied van data governance is zo’n soort verkenning nodig, vervolgde Veldkamp. “Data governance kan zomaar een veelkoppig monster worden. Er zijn veel initiatieven op dit gebied, maar we willen eerst in kaart brengen: zijn ze helpend zijn en wat mist er nog?” Hier wil de Topsector Energie in het komende jaar verder invulling aan geven, aldus de programmadirecteur.

Kansen onderuitgehaald

Over het derde thema zei Veldkamp: “We willen niet dat de vele kansen die digitalisering biedt onderuitgehaald worden door partijen met slimmere oplossingen dan die van ons, die hun vingers achter onze systemen weten te krijgen. Dat maakt cybersecurity belangrijk.” Veldkamp benadrukte dat dit thema vraagt om een nationale aanpak, niet alleen voor de energiesector maar voor de gehele samenleving. ”Alle tien Topsectoren werken daarom samen aan cybersecuritykennis en -innovatie binnen het programma CS4NL, voorheen het Breed Gedragen Programma Cybersecurity,.”

In gesprek blijven

De Topsector Energie organiseerde de afgelopen tijd diverse kennissessies om deze thema’s met belanghebbenden te bespreken, vertelde Veldkamp. “Dat bleek een prettige vorm voor goede gesprekken”, zei hij. Het gesprek tussen de energiesector en digitale sector blijft nodig, onderstreepte Veldkamp: “We hebben u nodig en zijn blij dat u in grote aantallen naar dit netwerkevent bent gekomen om hierover met ons door te praten.”

Na Veldkamps opening was het tijd voor de ronde tafel sessies waarin 8 vragen en/of stellingen over de thema’s referentiearchitectuur, cybersecurity en data governance besproken zijn.

Ronde tafels referentiearchitectuur

Aan tafel 1 bogen de deelnemers zich over de vraag: hoe kom je tot een referentiearchitectuur? Marcel Volkerts, directeur van Baringa Partners, leidde de gesprekken in met de vraag: “Wil je eerst de diepte, of eerst de breedte in? Ga je zoeken naar witte vlekken, met het risico dat je het grotere plaatje uit het oog verliest? Of ga je eerst zoveel mogelijk problemen oplossen?”

Aan tafel 2 ging het over de vraag: hoe voorkom je ‘spraakverwarring’ tussen de partijen die betrokken zijn bij het ontwikkelen van een referentiearchitectuur? Jop Spoelstra, innovatiemanager bij Technolution, was de gespreksleider. Hij zei: “Soms lijkt het alsof partijen op zoek zijn naar een antwoord op dezelfde vraag, maar daarna blijkt dat de benodigde technische en functionele architectuur bijna niet overeenkomt. Hoe stem je af dat partijen bij het ontwikkelen van een architectuur langs elkaar heen praten?”

Ronde tafels cybersecurity

Aan tafel 3 was de centrale vraag: hoe kunnen we het tekort aan operational technology cybersecurity-specialisten oplossen? Anjos Nijk, directeur van het European Network for Cybersecurity, ziet in de energiesector het aanvalsoppervlak voor hackers enorm groeien. Tegelijkertijd krijgen netbeheerders en hun stakeholders vacatures bijna niet vervuld. Nijk: “We hebben specialisten nodig met de juiste kennis en middelen, die weten wat hen te doen staat. Maar waar vinden we die specialisten?”

Aan tafel 4 bogen de deelnemers zich over de vraag: heeft de energiesector een afsprakenstelsel nodig voor het gebruik van hard- en software? Gespreksleider Rick van der Kleij, cybersecurity-onderzoeker bij TNO, stelde dat zo’n afsprakenstelsel nodig is omdat de vele systemen in de energiesector steeds makkelijker door virussen of hacks kunnen worden verstoord of lamgelegd. “Maar hoe maken we zo’n stelsel en wat staat erin? Hoe passen we de afspraken toe en borgen we ze, ook richting de eindgebruikers van systemen?”, vroeg hij de deelnemers aan zijn tafel.

Aan tafel 5 was de stelling voor het gesprek: het grootste risico op het gebied van cybersecurity in het energiedomein ligt bij consumenten. Volgens gespreksleider Harm van den Brink, IT-architect bij ElaadNL, leidt de groeiende decentrale opwek van energie tot nieuwe en tegelijk kwetsbare componenten in het energiesysteem. “Grootschalige aanvallen op consumentenapparaten zoals laadpunten, warmtepompen en omvormers voor zonnepanelen kunnen het elektriciteitsnet destabiliseren. Hoe kan dit veiliger en wat kunnen we hierin van consumenten verwachten?”, was zijn vraag.

Ronde tafels data governance

Aan tafel 6 was de centrale vraag: wat zijn best practices van data governance in het private domein en wat kunnen we daarvan leren in het perspectief van de energietransitie? Samen met gespreksleider Romy Dekker, onderzoeker bij het Rathenau Instituut, vergeleken de gespreksdeelnemers apps, toepassingen en projecten op allerlei gebieden: mobiliteit, energiebeheer, smart grids, medische data, dataopslag en slimme gebouwen en steden. Hun constatering was dat ze kansen bieden, maar dat vaak onduidelijk is wat er met de data uit dit soort toepassingen kan, mag en wordt gedaan.

Aan tafel 7 stond deze stelling centraal: zicht op de waarde van data is cruciaal om data succesvol te delen. In hun gesprekken concludeerden de gespreksdeelnemers dat de waarde van data afhankelijk is van de kwaliteit ervan. Om de kwaliteit te waarborgen, moet het uitgangspunt zijn dat data niet gratis is. Ook moet duidelijk zijn wie eigenaar is van data. Hierover is gesprek nodig tussen betrokken partijen: burgers, bedrijven en overheid. Vaak wordt deze discussie niet gevoerd, of te laat.

Aan tafel 8 bespraken de deelnemers de vraag: wat is de rol van data binnen de sociale energietransitie? Data speelt nu nog een beperkte rol in de energietransitie, constateerden de deelnemers. Consumenten hebben vaak weinig zicht op hun data en nauwelijks inzicht in de waarde ervan. Toch liggen hier kansen. Als consument kun je met behulp van data jouw gebruik monitoren en dus bijsturen. Daarvoor moeten bedrijven data goed toegankelijk maken en moet het gebruik van data niet commercieel gedreven zijn.

Interessante uitkomsten

Alle rondetafelgesprekken leidden tot interessante uitkomsten. “Deze nemen we mee naar ons inhoudelijke programma over deze thema’s”, liet Harold Veldkamp, programmadirecteur Digitalisering van de Topsector Energie, weten. Wil je meer weten of jouw input delen over een van de thema’s? Bekijk dan onze voorgaande inspiratiesessies of meld je aan voor de komende verdiepingssessies.

Meer informatie