‘De doorbraken kloppen op de deur’

Nieuwsbericht |
Topsector Energie in gesprek
TKI Energie en Industrie
|
jaap vente

Topsector Energie in Gesprek met Jaap Vente. Hij is Roadmap Manager CO2-neutrale industrie bij TNO, partner in het kennisnetwerk Efficiency en Circulaire Industrie. TNO staat met deelname aan tientallen projecten onder het topconsortium voor Energie en Industrie centraal in het kennisnetwerk rond industriële energie-innovatie.

Jaap Vente, al 18 jaar werkzaam in industriële energie-innovatie, erkent: “De industrie staat voor een grote uitdaging om de uitstoot van CO2 te minimaliseren en moet zichzelf hiervoor opnieuw uitvinden. Verschillende uitvindingen van energiebesparende technologieën kunnen nu vertaald worden naar innovaties en industriële toepassing. Hierin zijn de pilot- en demofases vaak een struikelblok. En die zijn nodig om voldoende vertrouwen te kunnen geven dat de nieuwe technologie ook onder industriële omstandigheden bedrijfszeker is. Helaas gaat het innovatieproces niet zo snel als we allemaal zouden willen. Toch hebben we binnen TKI Energie en Industrie nu een aantal doorbraken klaar staan voor implementatie.”

“Pilots en demo’s zijn vaak een struikelblok. En die zijn nodig om voldoende vertrouwen te kunnen geven dat de nieuwe technologie ook onder industriële omstandigheden bedrijfszeker is”

Doorbraaktechnologie staat klaar

Het overgrote deel van het industrieel energieverbruik komt door de warmtevraag van de verschillende conversie- en scheidingsprocessen. “In het temperatuurgebied tot 200°C zie ik de komende jaren veel veranderen door de op aanstaande introductie van industriële warmtepompen. We hebben onlangs een voorstel ingediend om daarvoor de laatste hindernissen weg te nemen. Naast een hogere efficiëntie draagt dit ook bij aan verdere elektrificatie van de industrie. Dat helpt in het verlagen van de uitstoot, want elektriciteit laat zich aan de bron gemakkelijker verduurzamen dan processen op gas. De industrie voelt ook wel de toenemende druk, van CO2-prijzen of andere regelgeving. De drive neemt daardoor zeker toe.”

Vente ziet een belangrijke rol voor kennisinstituten als ‘zijn’ TNO om een alternatief proces te promoveren van de tekentafel naar grootschalige toepassing. “Wij hebben goed zicht op: hoe moet de technologie onder daadwerkelijke condities werken, en wat zijn dan de optimale condities.”

Risicoprofielen

Andere kwaliteiten zijn de kennis en het netwerk waarin alle vereiste disciplines zijn vertegenwoordigd te organiseren en tot één geheel te smeden. Het vereist namelijk een timmermansoog om de innovaties precies zo te ontwikkelen dat ze passen in de industriële omgeving. Daarnaast is er ook nog een grote verscheidenheid aan industriële processen. “De meest geschikte oplossing hangt af van vele factoren. Dat kan een partij niet alleen. We hebben geleerd om samen te werken met mensen bij de industriële eindgebruikers, de Engineering-Procurement-Construction partijen die de installaties voor de bedrijven bouwen, en hun toeleveranciers. Door die gehele waardeketen heen hebben de partijen elk hun eigen risicoprofielen en tijdschalen. Onderling begrip daarvoor en vertrouwen zijn dan essentieel om uiteindelijk de innovatie geïmplementeerd te krijgen. Soms moet een toeleverancier namelijk veel eerder investeren dan de eindgebruiker. Investeringen die nodig zijn om de duurtesten in een demonstratie mogelijk te maken. Investeringen die ook terugverdiend moeten worden, gedurende de vele jaren die nog gaan komen. Eén van de voorwaarden daarvoor is een stabiele lange termijn regelgeving. Ik zie hierin ook in de toekomst een grote rol voor de TKI.”

Catch 22

Voor de benodigde innovatieve processen lijkt de industrie in een ‘Catch 22’ gevangen te zitten: de toegang tot echte processtromen voor een realistische test zal een bedrijf pas verlenen als de risico’s geminimaliseerd zijn, en de mogelijke waarde maximaal. Maar daarvoor is juist weer experimentele verificatie op schaal in de industrie nodig. Vente heeft begrip: “De marges zijn in de industrie in het algemeen erg dun, in de ordegrootte van een paar dagen omzet per jaar. Eén dag geen productie kan dus je winst van dat jaar verknallen. Dat kan geen plantmanager in de procesindustrie zich veroorloven. Een ander probleem zit in de relatief hoge investeringen in nieuwe, efficiëntere processen. Die moeten worden terugbetaald uit de lopende energie-uitgaven, die meestal toch al relatief laag zijn.”

 “Het Topconsortium Energie en Industrie is ook een spiegel van wat er in de industriële wereld gebeurt en hoe de overheid naar de industrie kijkt”

Vente beschouwt de Topsector als een belangrijke aanjager van industriële innovatie. “Het Topconsortium Energie en Industrie stuurt niet alleen de innovatie, maar is tegelijk ook een spiegel van wat er in de industriële wereld gebeurt en hoe de overheid naar de industrie kijkt. Zo heeft de Topsector in acht jaar ook de focus verlegd. We kijken nu bijna uitsluitend naar CO2, terwijl eerst ook energie-efficiency hoog op de ranglijst stond. ”

Complementaire instrumenten

De mogelijkheden tot financiering vanuit de TKI sluiten prima aan bij de mogelijkheden die de Europese fondsen zoals de programma’s Horizon 2020 en Europe scheppen, vindt Vente. “Voor de demonstratiefase zijn miljoenen nodig. Zoals voor een demonstratie van het omzetten van het CO2-waterstof-stikstof mengsel uit hoogovengas in ureum. Na een voorstudie binnen de TKI met Nederlandse middelen, hebben we het consortium uitgebreid met Europese partijen. Nu gaan we uitgebreide testen uitvoeren bij een staalfabriek van SSAB in Zweden, dankzij een subsidie van 21 miljoen euro van de Europese Commissie. Hiermee gaan we een proeffabriek bouwen waarmee we het meerstapsproces in één keer kunnen demonstreren. Hiermee wordt een mooie koppeling gemaakt tussen de Nederlandse en Europese subsidiemiddelen.”

Meer weten?

Meer lezen over bovenstaande Horizon 2020-projecten:

  • FReSMe
  • STEPWISE
  • C4U Project | Advancing Carbon Capture for the Steel Industry (c4u-project.eu)
Het volgende interview verschijnt op 19 juli met Anton Sweere, Klaas Vos, FrieslandCampina, partner in Efficiency en Circulair Industrie.