Duurzaamheid moet deel uitmaken van elk infraproject

Een emissieloze bouwplaats. Een utopie? Nee, vindt Stefan Damen, adviseur duurzaamheid bij Heijmans. Volgens hem is het mogelijk om de infrabouw binnen enkele jaren sterk te verduurzamen. "We moeten dit integraal aanpakken."

Als in 2019 het Klimaatakkoord wordt ondertekend, weet Stefan Daamen het zeker: duurzaamheid verdient meer aandacht. Véél meer. En dat terwijl Heijmans, het bouwbedrijf waar Daamen adviseur duurzaamheid is, het onderwerp al enige tijd hoog op de agenda heeft staan. In 2018 stelde het bedrijf een ambitieuze strategie op waarin, naast verbeteren en verslimmen, verduurzamen één van de 3 pijlers is. Ook nam Heijmans als eerste Nederlandse bouwbedrijf ecologen in dienst. ‘Daarmee zijn we weliswaar een voorloper in onze branche, maar dat is niet voldoende. Om de bouw en infra te verduurzamen, hebben we de medewerking van de hele keten nodig. Van collega-bouwbedrijven, van overheden, van leveranciers.’

Nu beginnen

De duurzaamheidsadviseur vindt dat ieder bedrijf in zijn branche medeverantwoordelijk is voor het behalen van de doelen uit het Klimaatakkoord. ‘We hebben onze handtekening gezet onder een aantal zeer ambitieuze doelen. Zo moet de bouw in 2050 volledig circulair zijn en moeten bouw- en werktuigen emissieloos zijn. Dat zijn doelen die nu nog heel ver van ons af lijken te staan. En juist daarom moeten we nú beginnen met ontwikkelen, met innoveren. Alleen dan kunnen we de doelen uit het akkoord behalen.’

Onderzoek TU Delft en SKAO

Daamen volgde dan ook met veel interesse het onderzoek ‘Op weg naar een klimaatneutrale infrasector in Nederland’ dat de TU Delft en de Stichting Klimaatvriendelijk Aanbesteden & Ondernemen (SKAO) uitvoerden. Dit onderzoek werd ondersteund door het programma Maatschappelijk Verantwoord Innoveren-Energie van Topsector Energie. Dit programma stimuleert integraler, co-creatiever en al lerend te werken aan innovatiemissies die bijdragen aan een duurzamere samenleving.
‘Het onderzoek schetst toekomstscenario’s van 4 belangrijke materiaalstromen uit de infra – diesel, beton, staal en asfalt – en beschrijft de kansen van deze stromen op het gebied van duurzaamheid. Dat is waardevolle informatie voor de hele sector.’ Daarnaast hechten de onderzoekers veel waarde aan een zogeheten multistakeholderaanpak, waarbij zoveel mogelijk relevante partijen in gesprek gaan over het onderwerp. Ook iteratief en lerend werken – partijen leren van elkaar, komen gezamenlijk tot nieuwe inzichten en bouwen hierop voort – hebben ertoe geleid dat partijen snel inzicht kregen in realistische opties tot verduurzaming.

Ambitieweb

Tot slot doen de onderzoekers enkele aanbevelingen. Eén daarvan is het gebruiken én doorontwikkelen van tools als Ambitieweb en DuboCalc. Daamen: ‘Ik heb goede ervaringen met beide. Ambitieweb helpt opdrachtgevers inzichtelijk te maken welke duurzaamheidsambities in een project het meest belangrijk zijn. Zo kun je als opdrachtgever makkelijker richting geven aan duurzaamheid en geef je opdrachtnemers of inschrijvers een duidelijk signaal over jouw visie op duurzaamheid voor dat project.’

DuboCalc

DuboCalc, een tool ontwikkeld door Rijkswaterstaat, berekent de milieukosten van infraplannen. ‘Bedrijven die inschrijven op een aanbesteding, schrijven niet alleen in met een budget voor de daadwerkelijke uitvoering van het werk. Zij maken ook inzichtelijk wat de milieukosten zijn van de werkzaamheden en materialen die nodig zijn om het werk uit te voeren’, legt Daamen uit. Samen met andere BPKV-criteria (Beste Prijs Kwaliteit Verhouding) wordt een waarde toegekend aan die duurzaamheidsplannen. 'Die waarde wordt vervolgens afgetrokken van de inschrijfprijs, waardoor het bedrijf fictief lager inschrijft. Op die manier worden inschrijvers gestimuleerd om tot integrale, duurzame oplossingen te komen.’ Er is binnen het project met Rijkswaterstaat – die asfaltwegen aanlegt en dus asfalt inkoopt- de CO₂ Meetlat voor duurzaam asfalt ontwikkeld. Voortaan wordt de opdracht voor duurzaam asfalt eerder gegund. Zie ook de film hierover op YouTube.

Inhaalslag

Maar, stelt de adviseur, duurzaamheid is niet alleen een kwestie van kosten en baten. ‘Duurzame oplossingen gaan gepaard met kostbare investeringen. Zo is de aanschafprijs van een elektrische graafmachine een stuk hoger dan een machine op diesel. Ik ben van mening dat we in het verleden te weinig hebben betaald, waardoor we nu de schade moeten inhalen. Hadden we tientallen jaren geleden al oog gehad voor de planeet, dan was deze kostbare inhaalslag niet nodig geweest.’

Vraag creëren

Om de ontwikkeling van emissieloos materieel verder te stimuleren, richtte Heijmans met 3 partners de Stichting Emissieloos Netwerk Infra op. ‘Als stichting, waarbij ook andere ketenpartijen zich kunnen aansluiten, krijgen we meer voor elkaar. Immers: als één bedrijf bij een fabrikant van bouwmaterieel om emissieloos materieel vraagt, geeft een fabrikant daar weinig prioriteit aan. Doen meer bedrijven dat tegelijk én beloven ze allen een aantal machines af te nemen, dan wordt het een heel ander verhaal. Door gezamenlijk een duidelijke vraag te creëren, sporen we fabrikanten en leveranciers aan om óók een bijdrage te leveren aan die emissieloze bouwplaats.’

Bijvangst

Want die emissieloze bouwplaats, dát is het beeld dat Daamen nog altijd voor ogen heeft. ‘En dat is echt haalbaar. Dat weet ik zeker. Maar, en ik zeg het nog een keer, alleen als we het samen doen. Als overheden én het bedrijfsleven meedoen. Niet tegenover, maar naast elkaar. We moeten pilots draaien, leren van elkaar, openstaan voor nieuwe kennis en deze samen met kennisinstellingen verder brengen. We moeten dit integraal aanpakken. En: we moeten dit onderwerp serieus nemen. Duurzaamheid mag niet langer bijvangst zijn. Het moet een substantieel onderdeel zijn van ieder infraproject. En daar zijn we samen verantwoordelijk voor.’